CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ: QUY TRÌNH VÀ HỒ SƠ GIA NHẬP/THÀNH LẬP CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ

Công đoàn cơ sở (CĐCS) là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động ngay tại nơi làm việc. Bài viết này sẽ cung cấp quy trình và hồ sơ gia nhập/thành lập công đoàn cơ sở theo Luật Công đoàn năm 2024, Điều lệ Công đoàn Việt Nam ban hành kèm Quyết định 2399/QĐ-TLĐ và Hướng dẫn 38/HD-TLĐ cùng được ban hành năm 2024, áp dụng cho hai trường hợp: doanh nghiệp có dưới 5 người lao động và doanh nghiệp có từ 5 người lao động trở lên.

1. Công đoàn cơ sở là gì? Vì sao người lao động nên gia nhập công đoàn?

Theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam (Quyết định 2399/QĐ-TLĐ năm 2024) và Hướng dẫn 38/HD-TLĐ năm 2024, công đoàn cơ sở là tổ chức cơ sở của Công đoàn Việt Nam, được thành lập ở một hoặc một số cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, khi có từ năm (05) đoàn viên hoặc năm (05) người lao động trở lên, có đơn tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam, được công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở hoặc công đoàn cấp tỉnh, công đoàn ngành trung ương và tương đương công nhận.

Việc gia nhập và tham gia hoạt động công đoàn của người lao động hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện, theo đó, đoàn viên sẽ được một hoặc một số các quyền lợi sau:

• Được yêu cầu công đoàn đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng khi bị xâm phạm.
• Được tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến công đoàn, người lao động và quy định của Công đoàn.
• Được công đoàn hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ pháp lý miễn phí về lao động, công đoàn, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, an toàn, vệ sinh lao động; được công đoàn đại diện tham gia tố tụng trong các vụ án lao động để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng theo quy định của pháp luật.
• Được công đoàn thăm hỏi, hỗ trợ khi ốm đau, thai sản, khó khăn, hoạn nạn và thụ hưởng hoạt động chăm lo, phúc lợi khác do Công đoàn thực hiện; được tham gia các hoạt động văn hoá, thể thao, giải trí, du lịch do công đoàn tổ chức hoặc phối hợp tổ chức; được công đoàn hướng dẫn, hỗ trợ tìm việc làm, học nghề, nâng cao trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp.
• Một số quyền lợi khác theo quy định tại Luật công đoàn 2024, Điều lệ công đoàn 2024 và Hướng dẫn 38/HD-TLĐ năm 2024.

2. Quy trình gia nhập công đoàn, thành lập công đoàn cơ sở

Theo Điều 15 của Điệu lệ công đoàn 2024 thì công đoàn cấp cơ sở ở một hoặc một số cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp được thành lập khi có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên, có đơn tự nguyện đơn gia nhập Công đoàn Việt Nam, được công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở hoặc công đoàn cấp tỉnh, công đoàn ngành trung ương và tương đương công nhận.

Đối với nơi chưa có tổ chức công đoàn, người lao động nộp đơn gia nhập Công đoàn Việt Nam thông qua ban vận động thành lập công đoàn cấp cơ sở theo quy định tại Điều 17 Điều lệ Công đoàn 2024, hoặc nộp đơn cho công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở để được xem xét việc gia nhập Công đoàn Việt Nam.

Như vậy, người lao động có 2 trường hợp gia nhập công đoàn, cụ thể như sau:

2.1. Trường hợp chưa đủ điều kiện thành lập công đoàn cấp cơ sở (có dưới 5 người lao động tự nguyện gia nhập công đoàn)

Người lao động có thể gia nhập công đoàn theo một trong các phương thức sau:

–        Người lao động nộp đơn xin gia nhập công đoàn cho công đoàn cấp trên nơi gần nhất: Trong thời gian 10 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn, công đoàn cấp trên phải xem xét, quyết định việc kết nạp hoặc không kết nạp đoàn viên và giới thiệu nơi sinh hoạt cho đoàn viên khi có quyết định kết nạp; hoặc

–        Người lao động đã nộp đơn xin gia nhập công đoàn cho ban vận động thành lập công đoàn cấp cơ sở quá 10 ngày mà nơi người lao động có đơn xin gia nhập công đoàn vẫn chưa đủ điều kiện thành lập công đoàn cấp cơ sở, thì người lao động có quyền chuyển đơn lên công đoàn cấp trên xem xét, quyết định kết nạp đoàn viên và được giới thiệu sinh hoạt tại công đoàn cấp cơ sở gần nơi đoàn viên đang làm việc nhất, cho đến khi công đoàn cấp cơ sở tại nơi làm việc được thành lập thi được chuyển sinh hoạt về công đoàn nơi làm việc.

2.2. Trường hợp đủ điều kiện thành lập công đoàn cấp cơ sở (có từ 5 người lao động tự nguyện gia nhập công đoàn)

1. Các bước thành lập công đoàn cấp cơ sở:

Theo hướng dẫn tại Mục 13 Hướng dẫn 38/HD-TLĐ 2024, việc thành lập công đoàn cấp cơ sở gồm các bước sau:

• Bước 1: Thành lập Ban vận động có ít nhất 03 người (gồm trưởng ban và các thành viên), có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động người lao động gia nhập công đoàn và chuẩn bị tổ chức đại hội thành lập công đoàn cấp cơ sở.
• Bước 2: Tổ chức đại hội thành lập công đoàn cơ sở, bầu Ban Chấp hành (BCH) công đoàn cơ sở, Chủ tịch công đoàn cơ sở.
• Bước 3: Trong vòng 10 ngày làm việc kể từ khi kết thúc đại hội thành lập công đoàn cấp cơ sở, Chủ tịch công đoàn và Ban Chấp hành công đoàn cấp cơ sở tổ chức họp ban chấp hành để bầu ban thường vụ, Phó Chủ tịch, Ủy ban Kiểm tra và chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra (nếu đủ điều kiện).
• Bước 4: Lập và nộp hồ sơ đề nghị công đoàn cấp trên trực tiếp xem xét, ra quyết định công nhận đoàn viên, công đoàn cấp cơ sở và Ban Chấp hành (Dự kiến 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ).
• Bước 5: Sau khi được công nhận, Ban Chấp hành công đoàn cấp cơ sở thực hiện thủ tục khắc dấu, mở tài khoản ngân hàng/kho bạc nhà nước để giao dịch công tác và triển khai kế hoạch hoạt động công đoàn.

b.    Thành phần hồ sơ thành lập công đoàn cơ sở

Theo Mục 13.3 của Hướng dẫn 38/HD-TLĐ 2024, hồ sơ đề nghị công đoàn cấp trên xem xét, công nhận gồm:

• Văn bản đề nghị công nhận đoàn viên, công đoàn cấp cơ sở; kết quả bầu cử ban chấp hành, ban thường vụ và ủy ban kiểm tra (nếu đủ điều kiện); các chức danh trong ban chấp hành, ủy ban kiểm tra công đoàn;
• Danh sách đoàn viên, người lao động có đơn xin gia nhập Công đoàn Việt Nam;
• Danh sách trích ngang lý lịch ủy viên ban chấp hành, ban thường vụ và ủy ban kiểm tra (nếu đủ điều kiện); các chức danh trong ban chấp hành, ủy ban kiểm tra công đoàn.
• Biên bản đại hội thành lập công đoàn cơ sở.
• Biên bản kiểm phiếu bầu cử Ban Chấp hành tại đại hội thành lập công đoàn cơ sở.
• Biên bản kiểm phiếu bầu cử Chủ tịch công đoàn cơ sở tại đại hội thành lập.
• Biên bản hội nghị Ban Chấp hành lần thứ nhất (bầu Phó Chủ tịch, phân công nhiệm vụ, phụ trách kiểm tra/Ủy ban Kiểm tra nếu đủ điều kiện).
• Biên bản kiểm phiếu bầu cử Phó Chủ tịch (và các chức danh khác, nếu có) tại hội nghị Ban Chấp hành lần thứ nhất.
• Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (Bản photo có công chứng)
• Giấy giới thiệu người đại diện nộp hồ sơ trực tiếp tại công đoàn cấp trên (nếu có).

Lưu ý: các giấy tờ, tài liệu yêu cầu trong hồ sơ phải được đóng dấu treo của đơn vị sử dụng lao động và được chuẩn bị mỗi loại 2 bản.

Như vậy, có thể thấy, pháp luật hiện hành khuyến khích và tạo điều kiện cho người lao động gia nhập công đoàn, thành lập công đoàn cấp cơ sở. Người lao động có thể chủ động gia nhập và tham gia hoạt động công đoàn dựa trên sự tự nguyện. Thông qua tổ chức Công đoàn, người lao động có thêm một kênh đại diện để được hỗ trợ, tư vấn và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng trong quá trình làm việc, đồng thời tham gia đối thoại, thương lượng và xây dựng môi trường làm việc hài hòa, ổn định.